Help! Eén van de kinderen eist zijn legitieme portie. Moet ik nu mijn huis uit?

12 dec 2019

Een ouder kan (één van) zijn kinderen onterven. Toch kan een kind dan een deel van de erfenis van zijn ouder opeisen. Dat deel is de legitieme portie. Deze legitieme portie kan alleen uit geld bestaan. Het onterfde kind heeft geen recht op goederen uit de nalatenschap.

De legitieme portie is in beginsel opeisbaar zes maanden na het overlijden en moet dan dus betaald worden aan het kind.

Dit roept bij veel mensen – die net hun partner verloren hebben – vragen op. Wat nu als er niet voldoende geld op de bankrekening van erflater staat? Hoe moet ik dan de legitieme portie betalen? Moet ik dan ons huis verkopen en de legitieme portie uit de overwaarde van het huis betalen?

Gelukkig heeft de wetgever daar een oplossing voor!

Wettelijke verdeling

Indien de erflater geen testament heeft opgesteld, wordt de nalatenschap verdeeld op grond van de wettelijke verdeling. Is de erflater gehuwd, dan krijgt de echtgenoot van rechtswege alle goederen van de nalatenschap. Hetzelfde geldt voor de geregistreerde partner. De kinderen krijgen van rechtswege (als erfgenaam) een vordering op de echtgenoot, ter hoogte van de waarde van het erfdeel.

Als de nalatenschap op grond van de wettelijke verdeling verdeeld wordt, kunnen de kinderen van erflater hun legitieme portie pas opeisen op het moment dat de echtgenoot van de erflater overleden is.

Testament

Ook wanneer de erflater wel een testament heeft opgesteld, heeft de wetgever over een oplossing nagedacht. De wetgever heeft de erflater in de wet de mogelijkheid gegeven om aan de legitieme portie van het kind een voorwaarde te verbinden. De erflater kan in het testament bepalen dat de legitieme portie van het kind pas opeisbaar is na het overlijden van zijn echtgenoot. Dit wetsartikel geldt uiteraard ook voor het geregistreerd partnerschap, nu aan het huwelijk en het geregistreerd partnerschap dezelfde gevolgen zijn verbonden in de wet.

De wetgever heeft verder bepaald dat een erflater deze voorwaarde ook kan opnemen ten behoeve van een andere levensgezel, met wie de erflater een gemeenschappelijke huishouding voert en een (notariële) samenlevingsovereenkomst heeft. Indien je dus niet getrouwd bent of geen geregistreerd partnerschap bent aangegaan, kun je toch van deze voorwaarde gebruik maken en zo jouw partner beschermen tegen de legitieme porties van jouw kinderen.

Oud testament

Op 1 januari 2003 is ons erfrecht gewijzigd en zijn de hierboven beschreven oplossingen door de wetgever in ons wetboek opgenomen. Maar wat nu als je te maken krijgt met een oud testament? Wat nu als de erflater het testament al voor 1 januari 2003 opgesteld heeft maar daarna komt te overlijden?

Ook daar heeft de wetgever een oplossing voor bedacht: de overgangswet.

Hierin is bepaald dat indien de erflater in zijn (oude) testament een beschikking heeft gemaakt ten gunste van zijn echtgenoot of andere levensgezel, ook dan de legitieme portie van de kinderen pas opeisbaar is na het overlijden van die echtgenoot of andere levensgezel.

Heeft een erflater bijvoorbeeld in zijn testament uit 2001 zijn echtgenoot tot zijn enig erfgenaam benoemd – en dus als zodanig zijn kinderen onterfd – dan kunnen zijn kinderen na zijn overlijden een beroep doen op hun legitieme portie. Indien de erflater dan vervolgens in 2004 overlijdt, is de legitieme portie van de kinderen op grond van de overgangswet pas opeisbaar nadat zijn echtgenoot (ook) overleden is.

Conclusie

Het nieuwe recht biedt de mogelijkheid om de positie van de langstlevende te beschermen, door een voorwaarde aan de opeisbaarheid van de legitieme portie te verbinden. De legitieme portie is dan pas opeisbaar na het overlijden van die langstlevende.

In het overgangsrecht heeft de wetgever aansluiting gezocht bij deze bepalingen, voor de nalatenschappen en testamenten die pas na invoering van de nieuwe wet (in 2003) openvallen. Ook wanneer er dus sprake is van een ouder testament, kan de langstlevende deze bescherming tegen de legitieme porties van de kinderen genieten.

Heeft u hier vragen over? Neem dan gerust contact op met onze erfrecht specialiste: Anne van der Steen.

Anne van der Steen