Woning van een overledene voor een te lage prijs verkopen kan paulianeus zijn

04 okt 2019
Stiefouderproblematiek

Tijdens het afwikkelen van een nalatenschap kunnen de erfgenamen tegen veel problemen aanlopen. Wanneer er sprake is van een samengesteld gezin, wordt dit er vaak niet beter op.  De kinderen voelen zich benadeeld door hun stiefouder, die er vandoor lijkt te gaan met de erfenis van hun vader of moeder. Deze stiefouderproblematiek speelde ook een rol in een recente uitspraak van de Rechtbank Rotterdam van 25 september 2019. De stiefmoeder in kwestie handelt paulianeus door de woning van de overledene voor een veel te lage prijs te verkopen.

De casus

De vader van X is in december 2014 overleden. In zijn testament is de stiefmoeder van X benoemd tot enig erfgename en executeur. De stiefmoeder heeft de nalatenschap beneficiair aanvaard. Verder heeft de stiefmoeder haar executeursbenoeming aanvaard. Zij heeft verklaard dat de goederen van de nalatenschap ruimschoots toereikend zijn om alle schulden van de nalatenschap te betalen.

De stiefmoeder heeft vervolgens de woning van de vader van X voor een koopprijs van € 150.000 verkocht en geleverd aan een vennootschap van een bevriende relatie. Deze vennootschap heeft de woning een paar maanden later doorverkocht voor een bedrag van € 290.000.

X heeft echter een vordering op de nalatenschap van zijn vader. Deze vordering kan niet worden voldaan. X meent dat dit komt omdat de woning van zijn vader voor een te lage prijs is verkocht.

Paulianeus handelen

Een rechtshandeling (zoals een verkoop van een woning) kan teruggedraaid (“vernietigd”) worden als de schuldenaar (in dit geval de stiefmoeder) en de wederpartij (de bevriende relatie van de stiefmoeder) bij het verrichten van de (onverplichte) rechtshandeling wisten of behoorden te weten dat daarvan benadeling van één of meer schuldeisers (in dit geval X) het gevolg zou zijn. Dit wordt paulianeus handelen genoemd  X meent dat er sprake is van zogeheten paulianeus handelen aan de zijde van zijn stiefmoeder en haar bevriende relatie en dat de koop dus moet worden teruggedraaid.

Oordeel rechtbank

Voor het paulianeus handelen is het volgens de rechtbank niet vereist dat de hoogte van de exacte vordering van X bekend is op het moment dat de stiefmoeder de handeling verricht. Het is voldoende dat zij wetenschap heeft van de benadeling van X. De rechtbank acht het vervolgens bewezen dat de stiefmoeder en haar bevriende relatie wisten of behoorden te weten dat X door de verkoop van het huis werd benadeeld. De rechtbank neemt hierbij in aanmerking dat er een aanzienlijk verschil zit tussen de verkoopprijs van € 150.000 en de WOZ waarde van € 260.000 die de stiefmoeder zelf had opgegeven aan de notaris.

De stiefmoeder en de bevriende relatie worden door de rechtbank in de gelegenheid gesteld om tegenbewijs tegen dit oordeel te leveren. De stiefmoeder en haar bevriende relatie zijn hier echter niet in geslaagd. Uit de processtukken en verklaringen valt namelijk af te leiden dat de stiefmoeder en haar relatie hebben geweten dat de vordering van X substantieel was en mogelijk niet kon worden betaald uit de nalatenschap. Zij hebben er juist op aangestuurd om de exacte omvang van deze vordering van X niet te (laten) berekenen, zodat stiefmoeder kon verklaren dat de nalatenschap toereikend was om alle schulden te voldoen.

Vernietiging koopovereenkomst

De rechtbank vernietigt de koopovereenkomst tussen de stiefmoeder en de vennootschap van de bevriende relatie, maar stuit vervolgens op een volgend probleem. De vennootschap heeft de woning alweer doorverkocht aan een derde. Deze derde was niet op de hoogte van de benadeling van X en kocht de woning te goeder trouw. Dit betekent dat deze derde eigenaar blijft en de woning dus niet terugkeert in de nalatenschap van de vader van X.

Onrechtmatig handelen in groepsverband

Het recht heeft echter een oplossing voor dit probleem. Nu de vernietiging het effect mist, ontstaat er aan de zijde van de stiefmoeder en de bevriende relatie een verplichting tot het vergoeden van de schade van X. Het paulianeus handelen van de stiefmoeder en de bevriende relatie wordt door de rechtbank namelijk beoordeeld als een onrechtmatig handelen in groepsverband. Het gevolg hiervan is dat zowel de stiefmoeder als de bevriende relatie hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schade van X. X krijgt hierdoor alsnog het bedrag dat hem toekomt.

Contact

Wilt u meer weten over deze uitspraak of over uw mogelijkheden wanneer u geconfronteerd wordt met het paulianeus of onrechtmatig handelen van een familielid bij het overlijden van uw vader of moeder, neem dan gerust contact met mij op.

Anne van der Steen, specialist erfrecht en vereffenaar

Met dit artikel heeft Anne van der Steen de Magna Charta publieksprijs gewonnen.

Magna Charta publieksprijs