Indirecte schade uitsluiten? Wat betekent dat in Nederland?

Bij een internationale deal komt meer kijken dan alleen afspraken over prijs en hoeveelheid. Partijen moeten ook duidelijke afspraken maken over aansprakelijkheid bij schade. Zij willen immers weten waar zij aan toe zijn als zij schade lijden door een tekortkoming van de andere partij. Een veelvoorkomende afspraak is dat een partij haar aansprakelijkheid beperkt door vast te leggen dat zij niet aansprakelijk is voor indirecte schade. Maar wat betekent dat eigenlijk? 

Wat is indirecte schade?

De uitsluiting van indirecte schade in een overeenkomst komt oorspronkelijk uit de Anglo-Amerikaanse rechtspraktijk. Nederlandse juristen hebben deze bepaling later overgenomen in overeenkomsten die worden beheerst door Nederlands recht. Wanneer over zulke overeenkomst een geschil ontstaat, rijst vaak de vraag wat onder het begrip ‘indirecte schade’ moet worden verstaan. In Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels is dit een meer afgebakend begrip, maar wat sluiten partijen in Nederland eigenlijk uit wanneer zij een dergelijk exoneratiebeding opnemen?

In Nederland is het begrip ‘indirecte schade’ niet opgenomen in de wet. Ook in de rechtspraak is geen vaste definitie van dit begrip geformuleerd. De concrete invulling daarvan, en dus ook de vraag welke schadeposten daaronder vallen, is afhankelijk van wat partijen in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs van elkaar mogen verwachten.  Dit wordt de Haviltex-maatstaf genoemd.

De rechter kan daarbij waarde hechten aan veel verschillende omstandigheden. Zo kunnen onder meer de professionaliteit van partijen, de contractuele precisie waarmee begrippen zijn gedefinieerd, de branchepraktijk en de vraag of er over de clausule is onderhandeld allemaal een rol kunnen spelen bij de beoordeling.

Partijen kunnen er ook voor kiezen om zelf een definitie van ‘indirecte schade’ in de overeenkomst op te nemen. In beginsel zal die definitie leidend zijn bij de kwalificatie van een schadepost. Dit hoeft echter niet altijd zo te zijn. Bij standaardvoorwaarden kan de rechter ook meer gewicht toekennen aan de materiële context en op die manier toch afwijken van de letterlijke tekst van de overeenkomst, bijvoorbeeld wanneer de bepaling onredelijk uitpakt. 

Anglo-Amerikaanse invulling

Zoals eerder genoemd, kent de Anglo-Amerikaanse rechtspraktijk wel een nadere invulling van het begrip ‘indirecte schade’. Die invulling heeft in de Nederlandse rechtspraktijk echter geen doorslaggevende betekenis, maar kan wel invloed hebben. Bijvoorbeeld als de overeenkomst in het Engels is opgesteld en een internationaal karakter heeft.

Gederfde winst: directe of indirecte schade?

De schadepost die in dit verband de meeste discussie oproept, is de vergoeding van gederfde winst. In de Nederlandse rechtspraktijk wordt gederfde winst doorgaans aangemerkt als indirecte schade. De Anglo-Amerikaanse benadering laat echter ruimte om gederfde winst in bepaalde gevallen, afhankelijk van de omstandigheden van het geval, als directe schade te kwalificeren. In recente zaken heeft de Nederlandse rechter winstderving bij wanprestatie als directe schade aangemerkt. Dat laat zien dat de kwalificatie van gederfde winst sterk afhankelijk blijft van de situatie en de formulering van de overeenkomst

Tips voor de praktijk

Het is van belang dat ondernemers zich bewust zijn van het risico dat zij lopen wanneer zij een uitsluiting van aansprakelijkheid voor indirecte schade in hun overeenkomst opnemen. Het is daarbij belangrijk om maatregelen te nemen die mogelijke onduidelijkheid zoveel mogelijk beperken. Dat kunnen zij doen door de volgende aandachtspunten in acht te nemen:

• Onderhandel met de wederpartij over de vraag welke schade onder indirecte schade valt.
• Leg duidelijk en concreet vast wat onder het begrip ‘indirecte schade’ moet worden verstaan en neem daarbij zo mogelijk concrete voorbeelden op.
• Wees je bewust van de onduidelijkheden die rondom dit begrip bestaan.

Conclusie

Op dit moment lijkt er in de Nederlandse rechtspraktijk onduidelijkheid te bestaan over de invulling van het begrip ‘indirecte schade’. De Nederlandse wet en rechtspraak geven daarvoor geen duidelijke definitie. Daardoor blijft de uitleg van een exoneratiebeding waarin indirecte schade wordt uitgesloten, sterk afhankelijk van de omstandigheden van het geval en van de inhoud van de overeenkomst. Het zonder meer overnemen van een Anglo-Amerikaanse clausule is daarom risicovol. 

De belangrijkste les voor partijen is: zorg voor een heldere en concrete omschrijving van indirecte schade in je overeenkomst. Daarmee voorkom je discussie en juridische risico’s achteraf.

Ben jij benieuwd of jouw overeenkomst dit voldoende dekt? Of heb je een andere vraag over dit onderwerp? Neem contact op met een van onze medewerkers.