Parodie en auteursrecht: wanneer mag het wel?

Een carnavalsnummer op de melodie van ABBA, mag dat zomaar? Op 29 juli 2026 oordeelde Rechtbank Midden-Nederland van niet. Carnavalsband De Kapotte Kachels verloor van Universal Music (namens ABBA) in een procedure over hun nummer 'Dikke Pens (Clap Your Pens)', dat was gebaseerd op het ABBA-nummer 'Take A Chance On Me'. Maar de uitspraak is géén algemeen verbod op parodieën. De rechter geeft duidelijk aan dat deze beslissing geen algemene maatstaf geeft dat iedere bewerking van een bekend nummer of iedere carnavaleske uiting ontoelaatbaar is. Dus, wanneer mag het wel? 

Wat is de parodie-exceptie in het auteursrecht?

De parodie-exceptie is vastgelegd in artikel 18b van de Auteurswet. Die bepaalt dat het gebruik van een auteursrechtelijk beschermd werk voor een karikatuur, parodie of pastiche geen inbreuk oplevert, mits dit gebruik in overeenstemming is met wat naar de regels van het maatschappelijk verkeer redelijkerwijs geoorloofd is.

Het Europese Hof van Justitie heeft in het Deckmyn-arrest (HvJ EU, 3 september 2014) bepaald dat een parodie aan twee basisvereisten moet voldoen:

• De parodie roept het originele werk herkenbaar op, maar vertoont daar duidelijke verschillen van; en
• De parodie vormt een uiting van humor of spot.

Zijn aan deze twee voorwaarden voldaan, dan volgt een belangenafweging: de belangen van de rechthebbende worden afgewogen tegen de vrijheid van meningsuiting en artistieke expressie van de maker van de parodie.

Wanneer valt de belangenafweging in jouw voordeel uit?

In de praktijk komt het op deze vraag aan. De rechtbank geeft in de ABBA-zaak een concreet beeld van de factoren die de doorslag geven. Wie een parodie maakt, staat er beter voor als:

Het gebruik tijdelijk of incidenteel is

De rechtbank vergelijkt de situatie uitdrukkelijk met het Deckmyn-arrest, waarbij het ging om een kalender die tijdelijk werd verspreid en met een reclame die na korte tijd offline werd gehaald. Parodieën die een beperkte verspreiding kennen in tijd en context (zoals een eenmalige opvoering of een seizoensgebonden uiting) lopen minder risico dan een permanent beschikbare opname.

Er geen sprake is van commerciële exploitatie

De commerciële intentie van De Kapotte Kachels woog zwaar mee: zij wilden inkomsten genereren via streams op Spotify en boekingen voor optredens via hun naamsbekendheid. Wie een parodie maakt zonder direct commercieel oogmerk, staat juridisch sterker.

Het origineel slechts als vertrekpunt dient

Hoe meer de herkenbare melodielijn van het origineel aanwezig blijft in het nieuwe werk, hoe groter het risico. In de ABBA-zaak was de melodie van 'Take A Chance On Me' gedurende het hele carnavalsnummer herken- en hoorbaar. Een parodie die het origineel als aanknopingspunt gebruikt en muzikaal of tekstueel sterk afwijkt, maakt meer kans.

Er geen blijvende ongewenste associatie ontstaat

De koppeling tussen ABBA's liefdeslied en een carnavalsnummer over diklijvigheid (inclusief een expliciete vermelding van de bandnaam in de tekst) riep een associatievraagstuk op. De rechthebbende heeft belang bij het voorkomen van een blijvende koppeling met uitingen of thema's waarmee hij zich niet wil associëren.

Wat mogen de Kapotte Kachels wel?

De rechtbank is hier verrassend duidelijk over. Universal heeft uitdrukkelijk bevestigd geen bezwaar te hebben tegen: 

• Live-uitvoeringen van het nummer, ook tijdens carnaval; 
• Televisieoptredens; en 
• het plaatsen van opnames van die live-uitvoeringen en televisieoptredens op platforms als YouTube.

De beperking raakt uitsluitend de commerciële exploitatie van de studioopname via streamingdiensten als Spotify, radio en fysieke distributie. Wie een parodie wil maken en uitvoeren, kan dat dus doen zolang de exploitatie van de opname niet commercieel wordt ingezet.

Wat betekent dit voor makers van carnavalsmuziek?

De uitspraak geeft geen algemeen verbod op parodieën in de carnavalsmuziek. De rechtbank geeft dit ook aan: of een beroep op de parodie-exceptie slaagt, hangt af van de omstandigheden van het individuele geval. Hierbij maakt het uit of een carnavalsnummer slechts tijdens de optocht te horen is of een permanente, wereldwijd beschikbare streamingopname is waarmee inkomsten worden gegenereerd.

Overweeg je een bewerking van een bekend nummer commercieel te exploiteren? Dan is het verstandig vooraf juridisch advies in te winnen over de reikwijdte van de parodie-exceptie in jouw situatie. Lees meer over auteursrecht en muziek of neem contact op met een van onze IE-specialisten.