Planregel kamergewijze verhuur strijdig met Dienstenrichtlijn

Op 10 december 2025 heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling) een voor de praktijk belangrijke uitspraak gedaan over de huisvesting van arbeidsmigranten in relatie tot de Europese Dienstenrichtlijn. In de uitspraak oordeelt de Afdeling dat een planregel in strijd is met evenredigheidsbeginsel, wat een schending van de Dienstenrichtlijn oplevert. In dit artikel bespreken wij het geschil, het oordeel van de Afdeling en het belang van de uitspraak voor de huisvesting van arbeidsmigranten. 

Het geschil

In 2023 is er een parapluplan vastgesteld door de gemeenteraad Halderberge. Een parapluplan is een plan waarmee verschillende bestemmingsplannen van de gemeente worden gewijzigd, over parapluplannen in relatie tot de huisvesting van arbeidsmigranten schreven wij eerder ook al dit artikel. Met de vaststelling van het parapluplan had de gemeenteraad als doel om regels vast te stellen waarmee moet worden voorkomen dat arbeidsmigranten en seizoenarbeiders huisvesting vinden in de woonwijk of in recreatieve voorzieningen. In het plan is daarom een verbod op kamergewijze verhuur opgenomen. Daar gelden vervolgens enkele uitzonderingen op. Als gebvolg van die uitzonderingen kan huisvesting van arbeidsmigranten en seizoenarbeiders slechts onder strenge voorwaarden plaatsvinden.

Tegen het parapluplan zijn de eigenaren en huurster van een pand waarin voorheen arbeidsmigranten werden gehuisvest in beroep gekomen. Zij stellen dat de planregeling over kamergewijze verhuur discriminatoir is. Volgens appellanten is er ten onrechte niet ingegaan op de Europese Dienstenrichtlijn en beroepen zich hierbij op artikel 15, derde lid, van de richtlijn. Hieruit volgt dat de planregeling over kamergewijze verhuur gerechtvaardigd moet zijn op grond van dwingende reden van algemeen belang (de planregeling moet noodzakelijk zijn) (sub b) en dat de planregeling evenredig moet zijn (sub c). 

Het oordeel van de Afdeling

In de uitspraak gaat de Afdeling in op de vraag of strijd is met artikel 15, derde lid, van de Dienstenrichtlijn. 

Over de noodzakelijkheid van de planregeling overweegt de Afdeling als volgt. Een goede ruimtelijke ordening kan een dwingende reden van algemeen belang opleveren: er moet deugdelijk worden gemotiveerd dat de planregeling nodig is om het beoogde ruimtelijke doel te bereiken. In de motivering van het ruimtelijke doel van de planregeling wordt door de gemeenteraad ingegaan op het versterken van de leefbaarheid van de wijken, het voorzien in goede huisvesting voor arbeidsmigranten en het voorkomen van belemmering van omliggende bedrijven. Hiermee is volgens de Afdeling voldoende gemotiveerde dat de planregeling noodzakelijk is om het woon- en leefklimaat te beschermen. Daarmee is sprake van een dwingende reden van algemeen belang. 

Volgens appellanten maakt de planregeling ten onrechte onderscheid tussen niet-Nederlanders en Nederlanders, door een uitzondering op het verbod op kamergewijze verhuur op te nemen voor arbeidsmigranten en seizoenarbeiders. De planregeling gaat daarmee volgens appellanten verder dan nodig om de hierboven besproken doelen te bereiken, waardoor de planregeling onevenredig is. De Afdeling volgt het betoog van appellanten en overweegt dat de planregeling indirect onderscheid maakt naar nationaliteit. Dit onderscheid kan niet worden gerechtvaardigd op basis van objectieve factoren. Volgens de Afdeling kunnen de ruimtelijke ordeningsbelangen ook worden bereikt zonder dit onderscheid. De planregeling gaat verder gaat noodzakelijk is. De discriminerende planregel wordt daarom vernietigd door de Afdeling. 

Huisvesting van arbeidsmigranten

Deze uitspraak van de Afdeling is niet het eerste voorbeeld van beperkingen rondom de huisvesting van arbeidsmigranten in planregels die strijd opleverde met de Dienstenrichtlijn. Zo schreven wij eerder een artikel over een uitspraak waarin werd geoordeeld dat sprake was van indirecte discriminatie doordat de huisvesting van arbeidsmigranten juridisch-planologisch werd uitgesloten. 

Naast de Dienstenrichtlijn spelen ook andere omgevingsrechtelijke aspecten een rol bij de huisvesting van arbeidsmigranten. Hierover schreef BG.Legal een uitgebreid artikel, dat u hier kunt raadplegen. 

Concluderend

Met deze uitspraak benadrukt dat Afdeling dat gemeenten op grond van de Dienstenrichtlijn verplicht zijn ervoor te zorgen dat planregels in bestemmingsplannen neutraal en evenredig zijn, en dat er een rechtvaardiging moet zijn die steunt op dwingende redenen van algemeen belang. De voorwaarden in planregels mogen niet anders uitpakken voor niet-Nederlanders ten opzichte van Nederlanders. Gemeenten dienen zorgvuldig te werk te gaan in hun beleid over de huisvesting van arbeidsmigranten. Gemeenten moeten inzetten op neutrale ruimtelijke criteria, om strijd met de Dienstenrichtlijn te voorkomen. 

Dit artikel is geschreven door onze huisvesting arbeidsmigranten specialisten: 

Rutger Boogers en Robin de Hoon
Advocaten huisvesting arbeidsmigranten

Heeft u vragen? Neem dan vrijblijvend contact met ons op, telefonisch of per e-mail via onderstaande knop.