Subsidies en IE-risico’s: wat bedrijven die in China produceren moeten weten

Een recente uitspraak van de Rechtbank Den Haag laat zien hoe octrooisystemen, commerciële prikkels en internationale productiestrategieën elkaar op onverwachte manieren kunnen beïnvloeden.

De zaak betrof twee octrooiaanvragen die in Nederland waren ingediend door een Chinees bedrijf. Deze aanvragen waren in feite kopieën van eerdere Chinese octrooiaanvragen die al waren gepubliceerd. Omdat die eerdere publicaties tot de stand van de techniek behoorden, waren de Nederlandse aanvragen duidelijk niet nieuw.

Het Octrooicentrum Nederland besloot de aanvragen daarom niet in behandeling te nemen en beriep zich daarbij op het leerstuk van misbruik van recht. De rechtbank bevestigde dat besluit. Volgens de rechtbank mag het recht om een octrooiaanvraag in te dienen niet worden gebruikt op een manier die het doel van het octrooisysteem ondermijnt.

Hoe het Nederlandse octrooisysteem werkt

Nederland kent een zogenoemd registratiesysteem voor nationale octrooien. Anders dan bij het Europese octrooisysteem worden Nederlandse octrooien verleend zonder een inhoudelijke toets op nieuwheid of inventiviteit voorafgaand aan de verlening. Er wordt wel een nieuwheidsonderzoek uitgevoerd, maar de uitkomst daarvan bepaalt niet of het octrooi wordt verleend.

Dit systeem is bedoeld om octrooibescherming relatief snel en betaalbaar te maken, met name voor kleinere bedrijven en vroege innovaties.

Die toegankelijkheid maakt het systeem echter ook kwetsbaar voor strategisch gebruik dat de wetgever nooit voor ogen had. Het octrooisysteem is bedoeld om innovatie te stimuleren: uitvinders krijgen tijdelijk een exclusief recht in ruil voor het openbaar maken van nieuwe technologie. Wanneer octrooiaanvragen worden gebruikt voor andere doeleinden dan het beschermen van nieuwe uitvindingen, raakt dat evenwicht verstoord.

Chinese subsidies en de toename van aanvragen

De rechtbank merkte op dat de plotselinge toename van Nederlandse octrooiaanvragen waarschijnlijk verband hield met subsidieprogramma’s in China die bedrijven belonen voor het verkrijgen van buitenlandse octrooien.

Omdat Nederlandse octrooien relatief goedkoop zijn en snel worden verleend, werd Nederland een aantrekkelijke route voor bedrijven die voor dergelijke subsidies in aanmerking wilden komen.

Als gevolg daarvan ontving het Octrooicentrum Nederland grote aantallen aanvragen die in feite kopieën waren van eerder gepubliceerde Chinese octrooiaanvragen. Op sommige momenten bestond meer dan de helft van alle nationale aanvragen uit dit soort “hergebruikte” aanvragen.

De rechtbank oordeelde dat deze aanvragen niet waren bedoeld om echte technologische innovatie te beschermen, maar voornamelijk werden ingediend om subsidies te verkrijgen. Onder die omstandigheden kwalificeerde het indienen van dergelijke aanvragen als misbruik van het recht om een octrooiaanvraag in te dienen, en mocht het Octrooicentrum de aanvragen weigeren.

Waarom dit relevant is voor bedrijven die in China produceren

Voor bedrijven die afhankelijk zijn van Chinese producenten of ontwikkelingspartners laat deze zaak een risico zien dat in internationale supply chains vaak wordt onderschat.

Productie bestaat zelden alleen uit het maken van een eindproduct volgens een bestaand ontwerp. Zodra productie begint, raken fabrikanten vaak betrokken bij het verfijnen van producten en het optimaliseren van productieprocessen. Kleine aanpassingen aan materialen, componenten, gereedschappen of productieprocessen kunnen leiden tot technische verbeteringen die mogelijk zelfs octrooieerbaar zijn.

Wanneer de eigendom van dergelijke ontwikkelingen niet duidelijk is geregeld, kunnen er discussies ontstaan over wie de intellectuele eigendomsrechten op deze verbeteringen bezit. De partij die betrokken is bij de productie of ontwikkeling kan zich bijvoorbeeld op het standpunt stellen dat zij de uitvinder is van de verbetering.

In sommige gevallen kan een fabrikant zelfs zelf octrooiaanvragen indienen voor dergelijke verbeteringen. Omdat dergelijke aanvragen in andere jurisdicties kunnen worden ingediend, gebeurt dit soms zonder dat het bedrijf dat het oorspronkelijke product heeft ontwikkeld daarvan op de hoogte is.

De commerciële gevolgen kunnen aanzienlijk zijn. Een fabrikant die octrooien bezit op onderdelen van het product of het productieproces kan een sterkere onderhandelingspositie krijgen, productie beperken of problemen veroorzaken wanneer het bedrijf wil overstappen naar een andere leverancier.

Voor bedrijven die in China produceren betekent dit dat bescherming van intellectuele eigendom verder moet gaan dan alleen het aanvragen van een octrooi op het oorspronkelijke product. Het is essentieel dat de eigendom van technologie en verbeteringen die tijdens productie of gezamenlijke ontwikkeling ontstaan, duidelijk en schriftelijk wordt vastgelegd. Zonder zulke afspraken lopen bedrijven het risico de controle te verliezen over innovaties die essentieel zijn voor hun producten en concurrentiepositie.

Het belang van proactieve IE-bescherming

Het beheersen van deze risico’s vereist een proactieve aanpak van intellectuele eigendom en duidelijke contractuele afspraken met productiepartners.

Bedrijven doen er goed aan ervoor te zorgen dat:

• kerntechnologie waar mogelijk wordt beschermd met passende IE-rechten
• de eigendom van intellectuele eigendom die ontstaat tijdens productie of ontwikkeling duidelijk en schriftelijk wordt vastgelegd
• verbeteringen, aanpassingen en procesinnovaties contractueel aan het bedrijf worden toegewezen
• leveranciers en ontwikkelingspartners worden beperkt in het zelfstandig aanvragen van octrooien op technologie van het bedrijf

Duidelijke afspraken over deze punten verkleinen aanzienlijk het risico dat derden rechten verkrijgen op technologie die essentieel is voor het bedrijf.

Octrooistrategie in lijn met commerciële realiteit

De uitspraak van de rechtbank laat zien hoe octrooisystemen, overheidsprikkels en internationale supply chains elkaar op onverwachte manieren kunnen beïnvloeden.

Voor bedrijven die internationaal opereren, moet bescherming van intellectuele eigendom daarom worden gezien als een integraal onderdeel van de commerciële strategie, en niet als een louter juridische formaliteit.

Bedrijven die hun technologie actief beschermen en hun productieovereenkomsten zorgvuldig structureren, zijn veel beter in staat om controle te houden over hun innovaties, conflicten te voorkomen en de langetermijnwaarde van hun technologie veilig te stellen. Voor bedrijven die met Chinese producenten werken is dit uiteindelijk niet alleen een juridisch vraagstuk, maar vooral een strategische keuze.