De Data Act en machinefabrikanten: wat te doen als een klant vraagt om data te delen met een derde partij?

Machines in de maakindustrie genereren steeds meer data. Denk aan sensordata zoals temperatuur, trillingen en energieverbruik, maar ook aan productiedata zoals output, cyclustijden en kwaliteitsmetingen. Deze data speelt een steeds grotere rol bij procesoptimalisatie, onderhoud en digitale diensten.

Met de EU Data Act is het juridische kader rondom deze data ingrijpend gewijzigd.

Voor machinefabrikanten betekent dit dat klanten vaker zullen vragen om toegang tot data die door hun machines wordt gegenereerd (“mijn data”) en om die data te delen met andere partijen.

In dit artikel leg ik wij uit wat dat in de praktijk betekent en waarom dit vooral een contractueel vraagstuk is.

De Data Act in het kort

De Data Act is een Europese verordening die regelt wie toegang heeft tot data die wordt gegenereerd door “verbonden producten en gerelateerde diensten”, en hoe deze data gedeeld moet worden.

De verordening is op 11 januari 2024 in werking getreden en geldt volledig vanaf 12 september 2025.

Voor de maakindustrie zijn drie rollen relevant:

• Gebruiker: het bedrijf dat de machine gebruikt
• Gegevenshouder (data holder): vaak de machinefabrikant of platformaanbieder
• Gegevensontvanger: een derde partij die data ontvangt, bijvoorbeeld een IT-dienstverlener

Een belangrijk recht uit de Data Act is dat de gebruiker toegang krijgt tot data die wordt gegenereerd door het gebruik van “zijn” machine en deze data kan laten delen met een derde partij naar keuze.

Dit kan bijvoorbeeld een onafhankelijke serviceprovider, een IT-bedrijf of een analytics platform zijn.

Praktijkvoorbeeld: dashboards voor productiedata

Stel de volgende situatie.

Een productiebedrijf gebruikt een machine van een machinefabrikant.
De machine genereert sensordata en gebruiksdata.

Het productiebedrijf wil een externe IT-dienstverlener inschakelen om dashboards te bouwen voor productieanalyse.

De gebruiker vraagt daarom aan de machinefabrikant:

“Kunt u de data van onze machine delen met deze partij?”

Onder de Data Act moet een machinefabrikant dit verzoek in principe faciliteren. Sterker nog, de machinebouwer moet bij het ontwerp van het product al rekening hebben gehouden met het eenvoudig kunnen delen van de data (“access by design”).

Aan het delen van data zitten juridische aspecten zoals aansprakelijkheid, IP, concurrentie, vertrouwelijkheid, etc. 

Twee overeenkomsten zijn nodig

Wanneer data wordt gedeeld op verzoek van een gebruiker, ontstaat een relatie tussen drie partijen:

1. de gebruiker
2. de machinefabrikant (datahouder)
3. de derde partij (dataontvanger)

Om datadeling goed te organiseren zijn twee overeenkomsten noodzakelijk.

1. Overeenkomst tussen gebruiker en machinefabrikant

In deze overeenkomst worden onder meer afspraken gemaakt over:

• welke data beschikbaar wordt gesteld
• hoe de data wordt geleverd
• frequentie en format van de data
• technische en organisatorische beveiliging
• bescherming van bedrijfsgeheimen
• eventuele kosten voor datalevering

Hoewel de Data Act verplicht dat data wordt gedeeld op verzoek van de gebruiker, blijft er ruimte om de voorwaarden contractueel te regelen.

2. Overeenkomst tussen machinefabrikant en derde partij

Daarnaast moet ook een overeenkomst bestaan tussen de machinefabrikant en de derde partij die de data ontvangt.

In deze overeenkomst wordt bijvoorbeeld geregeld:

• voor welke doeleinden de data mag worden gebruikt
• of de data mag worden gecombineerd met andere datasets
• of de data mag worden gebruikt voor productontwikkeling
• hoe lang de data mag worden opgeslagen
• vertrouwelijkheid en beveiliging
• aansprakelijkheid bij misbruik of datalekken
• kosten voor datalevering

Deze overeenkomst is essentieel om te voorkomen dat data wordt gebruikt op een manier die de belangen van de machinefabrikant schaadt en in strijd is met het verzoek van de gbruiker.

Contractsvrijheid: waar ligt de strategische ruimte?

De Data Act verplicht dat data wordt gedeeld op verzoek van de gebruiker. Tegelijkertijd blijft er contractsvrijheid om voorwaarden te stellen aan het gebruik van de data.

Daar ontstaan vaak belangrijke strategische vragen.

Bijvoorbeeld:

• Mag de derde partij de data gebruiken voor eigen analyticsdiensten?
• Mag de data worden gebruikt voor benchmarking tussen klanten?
• Mag de derde partij de data gebruiken om nieuwe diensten te ontwikkelen?
• Mag er met behulp van deze data een dienst worden ontwikkeld die concurreert met de machinefabrikant?

De Data Act bevat waarborgen voor de bescherming van bedrijfsgeheimen en investeringen in data-verwerking.

Maar in de praktijk zullen veel van deze vragen contractueel moeten worden geregeld.

Voorbereiding voor machinefabrikanten

De Data Act zal ervoor zorgen dat dataverzoeken van gebruikers steeds vaker voorkomen.

Voor machinefabrikanten is het daarom verstandig om nu al na te denken over:

• een duidelijke datadelingstrategie
• standaard data sharing agreements
• contractuele voorwaarden voor dataontvangers
• bescherming van bedrijfsgeheimen en intellectueel eigendom

Zo houdt u controle over de data die door uw machines wordt gegenereerd.

Voorbereid zijn op vragen van gebruikers

De Data Act verandert het speelveld rondom machine-data.

Machinefabrikanten zullen steeds vaker verzoeken krijgen van gebruikers om data te delen met andere partijen.

Het is daarom verstandig om vooraf na te denken over de contractuele structuur van datadeling.

Wij helpen machinefabrikanten onder meer met:

• Data Act quickscans”; is de Data Act op mij van toepassing?
• Data Act compliance assessments: voldoe ik aan de voorwaarden die de Data Act aan mij stelt?
• het opstellen van data sharing agreements: ben ik goed voorbereid op het (moeten) delen van data met gebruikers en derde partijen.

Zo bent u voorbereid wanneer een gebruiker vraagt om data van zijn machine te delen.