Productontwerp is beschermd en auteursrecht is te handhaven

Ontwerp je meubels, lampen, kleding, gereedschap of muziekinstrumenten? Dan is deze uitspraak voor jou relevant. Op 22 december 2025 oordeelde de rechtbank Düsseldorf dat het iconische ontwerp van de Fender Stratocaster gitaar, uit 1954, auteursrechtelijk beschermd is als "werk van toegepaste kunst." Een Chinese fabrikant die via AliExpress een vrijwel identieke kopie verkocht aan Duitse klanten, werd veroordeeld tot een verkoopverbod op straffe van dwangsommen tot EUR 250.000 per overtreding.

Waarom dit vonnis ertoe doet

Lange tijd bestond in Europa het beeld dat industrieel ontwerp, een stoel, een gitaar, een sandaal "te functioneel" was voor auteursrechtelijke bescherming. Die tijd is voorbij. Het Europese Hof van Justitie heeft in recente arresten (Cofemel 2019, Mio/konektra 2025) bevestigd dat het auteursrecht geen onderscheid maakt tussen "hoge" en "lage" kunst. Beslissend is alleen: weerspiegelt het ontwerp de vrije creatieve keuzes van de maker? De Duitse rechtbank paste dit criterium toe en concludeerde dat de Stratocaster-body een "buitengewone intellectuele schepping is die de persoonlijkheid van zijn maker weerspiegelt" .

Wat maakt de Stratocaster "creatief" volgens de rechter?

De rechtbank gaf een verrassend gedetailleerde esthetische analyse. Waarschijnlijk is dit de input geweest van de advocaat van de eiser en heeft de rechtbank dat overgenomen. De body zonder scherpe randen geeft de gitaar zachte rondingen die "associaties oproepen met een vrouwelijk torso". De asymmetrische S-lijnen, de gestrekte linkerhoorn die "de indruk wekt naar iets verwijderds te reiken", de driedimensionale afvlakking en de slagplaat die de curven benadrukt, samen creëren zij een "futuristisch, elegant en tijdloos" ontwerp dat in 1954 "fundamenteel nieuw" was.

De les voor ontwerpers: het gaat niet om het functionele (dat het een gitaar ís), maar om de esthetische keuzes die je maakt bovenop die functie. Precies dáár zit je auteursrecht.

Wat betekent dit voor jou als ontwerper?

Je ontwerp kan auteursrechtelijk beschermd zijn, ook zonder registratie. Anders dan bij merken- of modellenrecht hoef je voor auteursrecht in Nederland (en de meeste andere Europese landen) niets aan te vragen. Als je ontwerpkeuzes jouw persoonlijke creatieve stempel dragen, en je kunt dat motiveren, en verder gaan dan wat technisch noodzakelijk is, ontstaat auteursrecht bescherming automatisch.

Online kopieën uit China kun je aanpakken. De rechtbank vestigde haar bevoegdheid op het feit dat de Chinese verkoper via de Duitstalige versie van AliExpress actief de Duitse markt bediende. Dat geldt dus ook voor websites die in Nederland te benaderen zijn. Een proefaankoop met levering in het eigen land kan voldoende zijn om een verbodsprocedure te starten.

Kleur en merklabel doen niet ter zake. De kopie was niet voorzien van het Fender-logo en had een andere kleur, maar dat is irrelevant voor auteursrechtinbreuk. Het gaat om de overname van (kenmerkende elementen van) de vormgeving zelf.

Bescherming duurt lang. De Stratocaster geniet bescherming tot ten minste 2041, 70 jaar na het overlijden van Leo Fender. Dat is aanzienlijk langer dan modellenrechtelijke bescherming (maximaal 25 jaar).

Kanttekening: dit is een ‘verstekvonnis’. Er is geen verweer gevoerd. Omdat er geen verweer is gevoerd zal de rechtbank af zijn gegaan op de onbetwiste stellingen van de eiser. Een verweerder had kunnen betogen dat de vormgeving van de Stratocaster (deels) technisch bepaald is door ergonomische of akoestische vereisten, waardoor de creatieve ruimte beperkter was dan de rechtbank nu aannam. Dat had mogelijk tot een andere uitkomst kunnen leiden.

Tot slot

Of je nu gitaren ontwerpt, stoelen, sneakers of keukenapparatuur: als je vormgeving het resultaat is van vrije creatieve keuzes en niet louter technisch bepaald, heb je auteursrecht. En dat recht kun je handhaven, ook tegen anonieme webshops aan de andere kant van de wereld. Dit vonnis laat zien dat de Europese rechter industrieel ontwerp serieus neemt als kunstuiting.

Voor meer informatie neem contact op met Jos van der Wijst.